Duchowość – czym jest? Definicja dla ciebie

Duchowość

Czym jest duchowość? | Fot. Gerd Altmann

Duchowość – jak powinniśmy ją zdefiniować? Wbrew pozorom nie jest to łatwe zadanie. Istnieje wiele sposobów podejścia do tego zagadnienia. Nie wszystkie są właściwe i warto, byśmy dokładnie przeanalizowali pojęcie duchowości, zanim zaangażujemy się w jakąkolwiek (świadomą) duchową praktykę.

Tradycyjnie termin duchowości odnosi się zazwyczaj do określonych procesów religijnych mających na celu nawiązanie lub pogłębienie relacji z Bogiem (ewentualnie bogami lub innymi wyższymi istotami duchowymi) albo doprowadzenie do wzniesienia ludzkiej psychiki na "wyższy" poziom.

Duchowość jest bardzo często pojmowana przez pryzmat działania nadprzyrodzonych sił oraz przeżywania tzw. doświadczeń mistycznych. Zazwyczaj łączona jest z religią i w dużej mierze opiera się na wierze. Trzeba jednak przyznać, że nowoczesne pojęcie duchowości coraz częściej jest oddzielane od wierzeń religijnych.

Duchowość może więc obejmować: wiarę w rzeczy nadprzyrodzone (wykraczające poza powszechnie znane i obserwowalne zjawiska), rozwój osobisty, poszukiwanie ostatecznej prawdy, doświadczenia mistyczne lub skupienie na własnym "wymiarze wewnętrznym".

Znaczenie pojęcia duchowość zmieniało się na przestrzeni wieków, tak że obok siebie występują różne podejścia do tej kwestii. Część badaczy uważa, że nie sposób podać w pełni satysfakcjonującej definicji duchowości. Jej zakres znaczeniowy jest bowiem zbyt szeroki, co niejednokrotnie powoduje dezorientację wśród ludzi nią zainteresowanych.

Etymologia słowa duchowość

Termin "duchowość" – pierwotnie opracowany przez myślicieli czasów wczesnego chrześcijaństwa – odnosił się do życia zorientowanego na doświadczanie Ducha Świętego. Podczas późnego średniowiecza pojęcie to zostało poszerzone o aspekty psychiczne ludzkiego życia, natomiast w dzisiejszych czasach określenie objęło również inne tradycje religijne. Obecnie jest także stosowane w odniesieniu do szerokiego zakresu doświadczeń wewnętrznych (w tym tradycji ezoterycznych).

Słowo "duch" oznacza "istotną zasadę znajdującą się w człowieku i zwierzętach" i pochodzi od łacińskiego słowa spiritus (dusza, odwaga, wigor, oddech). Jest też związane ze słowem spirare (oddychać). Łacińskie słowo spiritus jest tłumaczone na greckie pneuma i hebrajskie ruah.

Określenie "duchowe", czyli sprawy dotyczące "ducha", wywodzi się z łacińskiego spiritualis. Z kolei sam termin "duchowość" ma swoje źródło w łacińskim spiritualitatem.

Czym jest duchowość?

Nie ma jednej powszechnie przyjętej definicji duchowości. Badania wskazują na szeroki zakres znaczeniowy tego terminu – istnieją bardzo wąskie definicje, ale też niezwykle szerokie i wielowymiarowe.

Badanie przeprowadzone przez Pam McCarroll przyniosło aż dwadzieścia siedem jednoznacznych definicji duchowości, wśród których "było niewiele porozumienia" (źródło: Pam McCarroll, Thomas St. James O'Connor, Elizabeth Meakes: Assessing plurality in Spirituality Definitions, w: Meier et al, Spirituality and Health: Multidisciplinary Explorations, Wilfrid Laurier University Press, 2005).

Najczęściej jednak pojęcie duchowości jest przez ludzi wiązane z osobistą sferą różnorodnych doświadczeń nadprzyrodzonych, obejmującą poszukiwania ostatecznej rzeczywistości oraz przekraczanie aspektów materialnego życia.

Według Kees Waaijman tradycyjny sens duchowości jest procesem ponownego tworzenia, którego "celem jest odzyskanie pierwotnego kształtu człowieka" (źródło: Kees Waaijman, Spirituality: Forms, Foundations, Methods, Peeters Publishers, 2002).
W obecnych czasach w pojmowaniu duchowości kładzie się nacisk na subiektywne doświadczenie oraz najgłębsze wartości, według których żyją ludzie.

Do pojęcia duchowości włącza się także rozwój osobisty czy indywidualną transformację – traktowane w kontekście odrębnym od zorganizowanych instytucji religijnych. Houtman i Aupers sugerują, że współczesna duchowość jest mieszanką psychologii humanistycznej, mistycznych i ezoterycznych tradycji oraz religii wschodnich.

Duchowość jest czasami związana z filozoficznymi, społecznymi lub politycznymi ruchami, takimi jak liberalizm, teologia feministyczna czy ekologia. Niektórzy twierdzą, że duchowość jest ściśle powiązana z rozwiązywaniem problemów psychicznych, radzeniem sobie z uzależnieniami, funkcjonowaniem w związku (np. małżeńskim), rodzicielstwem oraz ogólnie pojętym radzeniem sobie w życiu. Jest to tzw. podejście humanistyczne.

Nowoczesne pojęcie duchowości – opracowywane przez cały XIX i XX wiek – jest mieszanką idei chrześcijańskich z filozofią Wschodu (zwłaszcza indyjskich religii). Duchowość staje się coraz bardziej oddzielona od tradycyjnych organizacji religijnych oraz wszelkich instytucji.

Pionierem idei duchowości jako odrębnej dziedziny był Ralph Waldo Emerson (1803-1882). To jedna z głównych postaci XIX-wiecznego transcendentalizmu – liberalnego ruchu zakorzenionego w angielskim i niemieckim romantyzmie, biblijnej krytyce Herdera i Schleiermachera, sceptycyzmie Hume oraz neoplatonizmie. Transcendentaliści podkreślali intuicyjne, eksperymentalne podejście do duchowości.

Funkcje duchowości

  • Badanie wewnętrznej natury człowieka – poznawanie samego siebie.
  • Analizowanie zbiorowej świadomości tworzącej wspólną rzeczywistość.
  • Tworzenie spójnych systemów moralnych i norm.
  • Oferowanie wsparcia emocjonalnego oraz psychicznego jednostkom znajdującym się w potrzebie – duchowość może działać podobnie do psychoterapii.
  • Kreowanie poczucia tożsamości i umiejętności radzenia sobie z wątpliwościami i trudami codziennego życia.
  • Nadanie sensu i celu egzystencji człowieka oraz promowanie pozytywnego sposobu myślenia.
  • Szukanie odpowiedzi na wszelkie pytania egzystencjalne.
  • Zapewnienie środków wyrazu dla ponadczasowych idei.
  • Utrwalanie społecznej spójności i solidarności poprzez wspólne rytuały i przekonania.

Co jest sprzeczne z ideą praktyki duchowej?

  • Unikanie odpowiedzialności – duchowość nie może być pretekstem do usprawiedliwiania siebie i własnej bezczynności.
  • Potępianie i obrażanie ludzi praktykujących inną formę duchowości lub tych, którzy całkowicie odcinają się od jakichkolwiek duchowych idei.
  • Odrzucanie wszystkiego, co jest niewygodne, nieprzyjemne i co sprawia, że życie staje się trudniejsze.
  • Brak równowagi w jakiejkolwiek dziedzinie życia. Popadanie w skrajności jest w większości przypadków szkodliwe.
  • Umniejszanie własnej wartości oraz zaburzona samoocena.
  • Podążanie za modą – duchowość nie stanowi (a przynajmniej nie powinna) hobby czy pasji, które można rozwijać dla przyjemności.
  • Zażywanie różnego rodzaju substancji psychoaktywnych (np. narkotyków) w celu doświadczania stanów mistycznych czy poszerzania świadomości.
  • Wywyższanie się – jeśli uważasz, że praca nad sobą czyni cię lepszym od innych, twoje działania nie mają zbyt wiele wspólnego z rozwojem duchowym.

Rodzaje duchowości

Duchowość jest praktykowana na różne sposoby. Każdy człowiek ma (a przynajmniej powinien mieć) do wyboru kilka ścieżek. Są one od siebie odmienne i zasadniczo możemy je podzielić według poniższego schematu:

Duchowość subiektywna

Rodzaj duchowości uzależniony od aktywności (intelektualnej lub emocjonalnej) oraz doświadczeń praktykujących ją podmiotów. Zazwyczaj nie jest to duchowość wspólna dla wszystkich, lecz ogranicza się do wybranej grupy (np. osób będących wyznawcami danej religii).

  • Pierwotna – oparta na pełnionej przez nią roli społecznej oraz obowiązkach ciążących na członkach grupy (np. plemienia). Jest to duchowość mocno oparta na tradycji i związana z naturą – człowiek jako nierozłączny element środowiska nie jest w stanie się odeń duchowo oddzielić.
  • Religijna – oparta na wierze, objawieniach i różnego rodzaju autorytetach (np. kapłanach, guru, nauczycielach duchowych). Praktykowanie tej formy duchowości skupia się na rytuałach i obowiązkach nakładanych na wiernych.
  • Światopoglądowa (w tym filozoficzna) – oparta na logice i rozważaniach prowadzonych przez wszelkiej maści myślicieli. Może przejawiać się także w wysokim zaufaniu do autorytetów, ale ostatecznie najważniejsze jest w niej szukanie logicznych odpowiedzi na duchowe pytania.
  • Naukowa – oparta na wiedzy i poszukiwaniu dowodów. Wszelkie zasady duchowe są tutaj ustalane na podstawie badań naukowych oraz obserwacji wszechświata (np. fizyka kwantowa). Do tego typu duchowości mógłby należeć ateizm, gdyby jego przedstawiciele nie wykraczali tak często w swoich działaniach poza fakty naukowe (zwykle powodowani emocjami).

Duchowość obiektywna

Rodzaj duchowości, której istota jest całkowicie niezależna od praktykującego ją podmiotu. Jest to duchowość zgodna ze stanem faktycznym, niezależna od opinii czy wiedzy osób nią zainteresowanych. Obiektywne zasady mogą nie być znane człowiekowi, ale nie oznacza to, że nie obowiązują.

  • Uniwersalna – oparta na prawach dotyczących wszystkiego i wszystkich w jednakowym stopniu. Nie jest uzależniona od indywidualnych przekonań, wierzeń czy pragnień. Jej praktykowanie jest bardzo trudne. Z powodu konstrukcji psychicznej człowieka, bardzo rzadko można spotkać osoby, które skupiają się na prawdziwie uniwersalnej duchowości. Zazwyczaj w grę wchodzą przekonania, wierzenia lub emocje, które utrudniają poszukiwanie uniwersalnych prawd.

Dowiedz się więcej: Czym jest uniwersalna duchowość?

Co warto zapamiętać o duchowości?

  • Duchowość dotyczy wszystkich aspektów życia każdego człowieka. Jest najczęściej odbierana na poziomie indywidualnym.
  • Duchowość jest bardzo rozległym i wielowymiarowym zagadnieniem i nie sposób go opisać w kilku słowach.
  • Pojęcie duchowości nie jest tożsame z religijnością. Wszystkie istoty żyjące posiadają sferę duchową, niezależnie od tego, czy wyznają jakąś religię, czy nie.
  • Duchowość nie jest zjawiskiem przejściowym. Nie przestanie istnieć, kiedy minie moda na jej praktykowanie.
  • Praktykowanie duchowości odbywa się na wiele różnych sposobów i każdy z nich ma swoją grupę odbiorców.
  • Duchowość oznacza także proces – może ewoluować i przyjmować całkowicie nieprzewidywalne formy.
  • Pojęcie duchowości ma za sobą wielowiekową tradycję, dlatego nie można go rozpatrywać w oderwaniu od historii oraz zdobyczy wszystkich dziedzin naukowych czy artystycznych.
  • Duchowość – jeśli jest właściwie praktykowana – jest w stanie zaspokoić najważniejsze potrzeby człowieka.
  • Nie musisz być wybitną postacią, by praktykować duchowość. Ale dzięki wytrwałej i szczerej pracy nad sobą stajesz się coraz lepszą osobą.
  • Wszelkie założenia dotyczące duchowości powinny być traktowane z odpowiednim dystansem. Warto pamiętać, że nie istnieją ludzie nieomylni.

Duchowość – cytaty

Na zakończenie umieszczę kilka cytatów dotyczących duchowości, które uważam za interesujące. Potraktuj je jako okazję do przemyśleń.

  • Musisz wzrastać od wewnątrz. Nikt nie może cię nauczyć, nikt nie może uczynić cię duchowym. Nie ma innego nauczyciela, jak tylko twoja własna dusza. – Swami Wiwekananda
  • Nauka nie tylko jest kompatybilna z duchowością; stanowi głębokie źródło duchowości. – Carl Sagan, Świat nawiedzany przez demony. Nauka jako światło w mroku
  • Osiągniesz spokój w dniu, w którym nauczysz się siedzieć w samotności i nic nie robić. – Maxime Lagacé
  • Najpiękniejsze doświadczenie, na jakie możemy trafić w życiu, to tajemnica – fundamentalna emocja, która jest źródłem prawdziwej sztuki i prawdziwej nauki. – Albert Einstein
  • Głęboko przeżywane życie osobiste zawsze rozszerza się na prawdy, które wykraczają poza jego granice. – Anais Nin
  • Przebudzenie [duchowe – przyp.] nie zmienia tego, kim jesteś, ale pozwala ci odrzucić to, kim nie jesteś. – Deepak Chopra
  • Spróbuj nie opierać się zmianom, które napotykasz na swojej drodze. Zamiast tego daj się ponieść życiu. I nie martw się, że wywraca się ono czasem do góry nogami. Skąd wiesz, że ta strona, do której się przyzwyczaiłeś, jest lepsza od tej, która cię czeka? – Elif Shafak, Czterdzieści zasad miłości
  • Uwierz w swój nieskończony potencjał. Jedyne ograniczenia, jakie istnieją, to te, które tworzysz samodzielnie. – Roy T. Bennett, Światło w sercu
  • Pierwotną przyczyną bezładu w nas jest szukanie rzeczywistości przez kogoś nam obiecanej; idziemy mechanicznie za kimś, kto zapewnia nam wygodne życie duchowe. Jest to niezwykle dziwne, że choć większość z nas przeciwstawia się tyranii politycznej czy wszelkiej formie dyktatury, w tym wypadku przyjmujemy cudzy autorytet i poddajemy się tyranii, by zwichnąć swój umysł i wykrzywić swą drogę życia. – Jiddu Krishnamurti, Wolność od znanego
  • Zamykam oczy, żeby widzieć. – Paul Gauguin

Więcej cytatów znajdziesz tutaj: [44] Duchowość – cytaty ukazujące paradoksy ludzkiej egzystencji.

Bibliografia

  1. J. G. Bennett: A Spiritual Psychology, Coombe Springs Press, Sherborne 1974 r.
  2. D. A. Helminiak: The Human Core of Spirituality - Mind as Psyche and Spirit, The SUNY Press, Albany 1996 r.
  3. Wouter J. Hanegraaff: New Age Religion and Western Culture. Esotericism in the mirror of Secular Thought, E.J. Brill 1996 r.
  4. Michael Downey: Understanding Christian Spirituality, Paulist Press, New York 1997 r.
  5. R. D. Fallot (red.): Spirituality and religion in recovery from mental illness, New Directions for Mental Health Services, 1998 r.
  6. Kees Waaijman: Spiritualiteit. Vormen, grondslagen, methoden, Kampen/Gent: Kok/Carmelitana, 2000 r.
  7. T. Gadacz, B. Milerski (red.): Religia. Encyklopedia. Tom 3, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001 r.
  8. Diana L. Eck: A New Religious America, Harper, San Francisco 2001 r.
  9. Kees Waaijman: Spirituality: Forms, Foundations, Methods, Peeters Publishers, 2002 r.
  10. Pam McCarroll, Thomas St. James O'Connor, Elizabeth Meakes: Assessing plurality in Spirituality Definitions, w: Meier et al, Spirituality and Health: Multidisciplinary Explorations, Wilfrid Laurier University Press, 2005 r.
  11. Jeremy R. Carrette, Richard King: Selling Spirituality - The Silent Takeover of Religion, Taylor & Francis Group, 2005 r.
  12. Anna Grzegorczyk, Jacek Sójka, Rafał Koschany (red.): Fenomen duchowości, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań 2006 r.
  13. Dick Houtman, Stef Aupers: The Spiritual Turn and the Decline of Tradition: The Spread of Post-Christian Spirituality in 14 Western Countries, 1981-2000, w: Journal for the Scientific Study of Religion, 2007 r.
  14. J. M. Bering: The belief instinct. The psychology of souls, destiny, and the meaning of life, W. W. Norton & Company, Nowy Jork 2011 r.

Zmień czyjeś życie na lepsze! Udostępnij:


Kategorie: Duchowość

Autor: Wojciech "Abaren" Zieliński
Założyłem tę stronę internetową, by pomóc wszystkim osobom, dla których liczy się uniwersalna duchowość. Nie taka, która nakłania do nienawiści i walki, lecz prawdziwa - skupiona na szczerych poszukiwaniach prawdy.

Dołącz do nas

Polub nas na Facebooku, by otrzymywać powiadomienia o nowościach.

Szukaj na stronie

Przewodnik duchowy

Niniejsza strona internetowa ani jej autorzy nie są powiązani z żadną religią, sektą, związkiem wyznaniowym, ruchem New Age etc. Uważamy, że duchowość nie ogranicza się do jednej ideologii – jest uniwersalna i dotyczy w takim samym stopniu wszystkiego i wszystkich. Pamiętaj: w duchowości najważniejszy jest człowiek i jego osobista droga, a nie Bóg, guru czy kościół.

Materiały zawarte na łamach niniejszego serwisu są objęte prawami autorskimi i nie mogą być kopiowane ani powielane w jakikolwiek sposób bez zgody autorów.

Ta strona została znaleziona m. in. przez następujące frazy: czym jest duchowość, duchowość, co to jest duchowość, duchowość definicja, duchowość znaczenie, duchowość człowieka, życie duchowe człowieka potocznie, duchowość co to w ogóle jest, duchowość synonim, duchowość chrześcijańska.