Nauczyciele duchowi

W poszukiwaniu duchowych drogowskazów

Sokrates - idee i poglądy

Poglądy Sokratesa

Przekonania Sokratesa są trudne do odróżnienia od poglądów Platona i Ksenofonta. Jako że większość tego, co wiemy o Sokratesie, czerpiemy właśnie z pism jego uczniów, trudno określić, czy były takie same, czy różniły się od siebie. Platon mógł wkładać w usta swojego nauczyciela własne idee, ale równie dobrze mógł przedstawić Sokratesa bardzo wiernie. Niestety tego nie wiemy, dlatego wokół Sokratesa narosło wiele kontrowersji.

Sprawa jest tym bardziej skomplikowana, że historyczny Sokrates wydaje się notorycznie zadawać pytania, ale nie udziela odpowiedzi. Twierdzi, że brak mu wiedzy na temat rzeczy, o które pyta.

Jeśli coś w ogóle można powiedzieć o filozoficznych poglądach Sokratesa, to to, że pozostawał moralnie, intelektualnie i politycznie w sprzeczności z wieloma Ateńczykami. Kiedy został oskarżony o herezję i psucie młodzieży, użył swojej metody, by wykazać, że moralność sędziów jest błędna. Sokrates powiedział im, że są związani ze swoimi rodzinami, koncentrują się na karierze i politycznych zobowiązaniach, podczas gdy powinni się martwić o "dobro swoich dusz".

Sokrates poddawał także w wątpliwość soficką doktrynę, że cnoty (arete) można się nauczyć. Twierdził, że doskonałość moralna była bardziej kwestią boskiej spuścizny niż wychowania rodzicielskiego.

Podejście Sokratesa do własnej wiedzy i przekonań streszcza przypisywane mu zdanie "Wiem, że nic nie wiem". Sokrates deklarował tym samym, że jest jedynie miłośnikiem mądrości (filozofem) i poszukiwaczem prawdy, a sam nie dysponuje wiedzą, której mógłby nauczać. Tym samym odróżniał się od sofistów, którzy uważali się (zdaniem Sokratesa bezpodstawnie) za znających prawdę i oferowali jej nauczanie.

Filozofia Sokratesa w pigułce

  • człowiek posiada myślącą i nieśmiertelną duszę, która rządzi ciałem i ma w sobie coś boskiego;
  • należy "poznać samego siebie" - dojście do wiedzy jest głównym zadaniem każdego człowieka;
  • cnota jest dobrem bezwzględnym;
  • człowiek powinien doskonalić się moralnie, wtedy osiągnie szczęście;
  • wiedza ma służyć poznaniu dobra i cnoty;
  • człowiek nosi w sobie prawdziwą wiedzę, ale jej sobie nie uświadamia;
  • poznanie prawdy następuje w czasie dyskusji oraz zadawania pytań;
  • szczęście = rozum = cnota (te trzy wartości stanowią jedno). Cnotliwe życie przynosi szczęście, a cnota pojawia się wówczas, kiedy kierujemy się rozumem;
  • dobra moralne (etyka) są najcenniejszym elementem życia ludzkiego.

Paradoksy

Wiele przekonań tradycyjnie przypisywanych Sokratesowi określa się jako "paradoksalne", ponieważ wydają się sprzeczne ze zdrowym rozsądkiem. Oto niektóre z sokratycznych paradoksów:

Nikt nie pragnie zła.
Nikt nie błądzi i nie czyni źle z własnej woli lub świadomie.
Wiedza jest cnotą - całą cnotą, jaka istnieje.
Cnota wystarczy do szczęścia.

Wiedza

Jednym z najbardziej znanych powiedzeń Sokratesa jest: "nie uważam, że wiem to, czego nie wiem". Konwencjonalną interpretacją tej uwagi jest to, że mądrość Sokratesa była ograniczona do świadomości własnej niewiedzy. Według niego czynienie zła było konsekwencją niewiedzy.
Jedyna wiedza, do której Sokrates konsekwentnie się przyznawał, była "Sztuka miłości". Wiązał ją z pojęciem "umiłowania mądrości", czyli filozofią. W rzeczywistości nigdy nie twierdził, że jest mądry, a jedynie rozumie, jaką ścieżkę musi wybrać miłośnik mądrości, chcący osiągnąć obiekt swej miłości. Można się spierać, czy Sokrates wierzył, że ludzie rzeczywiście mogą stać się mądrzy (w przeciwieństwie do bogów, takich jak Apollo). Z jednej strony określił zdecydowaną różnicę między ludzką niewiedzą a doskonałą wiedzą. Z drugiej strony w tekstach Platona opisana została metoda osiągania mądrości.

Sokrates uważał, że można do niej dojść dwuetapową drogą. Pierwszym krokiem jest obalenie fałszywych twierdzeń oraz założeń. Efektem tego etapu jest uświadomienie sobie własnej niewiedzy. Drugi etap polega z kolei na dochodzeniu do prawdy za pomocą rozumowania indukcyjnego (od ogółu do szczegółu), dzięki któremu można dojść do prawdy pewnej i uniwersalnej.

Cnota

Najważniejszym elementem poglądów Sokratesa była moralność. Według wielu badaczy, jest on twórcą etyki. W centrum filozoficznego systemu myśli sokratejskiej znajduje się pojęcie uniwersalnej cnoty. Sokrates wierzył, że najlepszym sposobem na życie jest dążenie do cnoty, a nie do materialnego bogactwa, sławy czy władzy. Zawsze zachęcał innych do większej koncentracji na przyjaźni i poczuciu prawdziwej wspólnoty. Był to, według niego, najlepszy sposób, by ludzie mogli wzrastać razem jako wspólnota.

Pomysł, że istnieją pewne cnoty, to wspólny wątek w naukach Sokratesa. Cnoty te reprezentują cechy człowieka, które ten powinien posiadać. Najważniejsze z nich były związane z filozofią oraz intelektem. Sokrates podkreślał, że "życie bez zrozumienia nie jest warte życia, a etyczne cnoty są jedyną rzeczą, która się liczy. To właśnie one prowadzą do szczęścia.

Sokrates uważał, że istnieje mocny związek pomiędzy dobrem a rozumem. Wszelkie zło i cierpienie rodzą się z niewiedzy, natomiast poznanie dobra skłania człowieka do jego czynienia.

Wiedza tajemna

W dialogach Platona Sokrates czasami zdaje się potwierdzać istnienie reinkarnacji i innych elementów wiedzy mistycznej. Mimo to rozważania na ten temat przypisuje się zazwyczaj Platonowi, choć - w rzeczywistości - nie jesteśmy w stanie odróżnić poglądów obu filozofów.

Sokratesa uważa się, na przykład, za twórcę pojęcia daimoniona, czyli wewnętrznego głosu (intuicji, sumienia) podpowiadającego człowiekowi co jest dobre, a co złe. Sam Sokrates utrzymywał, że słyszy ów wewnętrzny głos, ilekroć miał się pomylić. Uważał go za formę "boskiego szaleństwa" - w rodzaju szaleństwa, które jest darem od bogów i daje nam poezję, mistycyzm, miłość, a nawet samą filozofię.



Zmień czyjeś życie na lepsze! Udostępnij:


Sokrates

Data i miejsce urodzenia:
ok. 470 p.n.e. w Atenach (starożytna Grecja)

Data i miejsce śmierci:
399 p.n.e. w Atenach (starożytna Grecja)

Spis treści:

  1. Sokrates

Ten artykuł został znaleziony m. in. przez następujące frazy: sokrates, filozofia, grecka, starożytna, sokrates pdf, sokrates online, sokrates cytaty, sokrates poglądy.